Educatie speelt een rol in de gebieden van armoedebestrijding, mensenrechten en ‘sustainable development’. In de ontwikkelingssamenwerking staat assistentie aan nationale educatie programma’s centraal. Deze programma’s hebben het gezamenlijke doel om voor alle kinderen de mogelijkheid voor een complete basisschoolopleiding te waarborgen.

Reeds sinds de onafhankelijkheid erkent Mozambique educatie als een belangrijk instrument
om de capaciteiten en mogelijkheden van de armen te verbeteren. Tevens draagt educatie bij aan regionale en gender-gelijkheid en de bestrijding van HIV/Aids.

Door de burgeroorlog, die volgde na de onafhankelijkheid, is veel verloren gegaan. In 1992 kwam Mozambique uit de oorlog als een land met een van de hoogste percentages analfabetisme en een lage educatieparticipatie (ongeveer 65%). Sindsdien is er echter veel veranderd: Het aantal leerlingen voor EP[1] is verdubbeld in 12 jaar (van 60% in 1992 tot 121% in 2004), en het percentage voor voltooiing van EP is sterk verbeterd, van 26% in 1999 tot 57% in 2005. Het aantal scholen is gestegen van 6.500 tot 9.500 in dezelfde periode, en het aantal scholieren in ‘secondary education’ groeide enorm. In 2006 steeg het percentage studenten zelfs met 26% in lager ‘secondary education’.

Desalniettemin is het analfabetisme nog steeds een groot probleem, ondanks de enorme vooruitgang die geboekt is in de afgelopen tien jaar: 54% van de bevolking is nog analfabeet, terwijl maar liefst 81% van de vrouwen in landelijke gebieden niet kunnen lezen en schrijven.
Uit de laatste ‘household survey’ (2002/2003) blijkt dat minder dan 30% van de bevolking de 5 jaar basisonderwijs heeft volbracht (in landelijke gebieden zelfs minder dan 15%) en slechts 4% van de bevolking heeft ‘secondary education’ afgemaakt. Ongeveer 25% van de kinderen in de leeftijdsgroep 6-10 jaar zit niet op school. Dit percentage varieert echter sterk per provincie, district en geslacht: Een meisje uit een landelijk gebied in het noorden van Mozambique heeft gemiddeld de kleinste kans op het afmaken van de volledige 7 jaar basisonderwijs.  

Het Ministerie van Onderwijs en Cultuur werkt, met steun van donoren, hard aan verbeteringen: Het Strategisch Plan voor Onderwijs en Cultuur, aangenomen in juni 2006, richt zich op het jaar 2015, waarin alle kinderen in de positie moeten verkeren om die volledige 7 jaar kwalitatief basisonderwijs te kunnen volgen. Tegelijkertijd wordt er ook nadruk gelegd op de ontwikkeling in andere educatielevels: Als Mozambique namelijk dezelfde groei behoudt, zal het namelijk meer hoger opgeleide burgers nodig hebben.

Nederland is een van de grootste donoren in de sector Onderwijs. In de eerste 20 jaar na de onafhankelijkheid van Mozambique, was de steun vanuit Nederland vooral gericht op hoger onderwijs en dan in het bijzonder Maputo’s Eduardo Mondlane University. Desalniettemin is, vanwege Nederlands beleid en de internationale agenda, de prioriteit langzaam maar zeker verschoven naar basisonderwijs.

De toewijzing voor deze sector in 2006 was ongeveer € 15 miljoen, en dit bedrag wordt verwacht te groeien naar € 20 miljoen in 2008 en 2009. De meeste fondsen gaan direct naar fund FASE van de sector Educatie. Deze fondsen worden gebruikt door het Ministerie van Educatie en Cultuur. Tevens wordt steun gegeven aan nationale NGO’s en hervormingsprogramma’s in zowel het hoger onderwijs, het technisch- en beroepsonderwijs, alswel trainingen.

[1]  EP1 – grade 1 - 5 primary education, EP2 – grade 6 - 7 primary education